Түркістан облысының агроөнеркәсіптік кешені: өндіріс, кәсіпкерлік және өңдеу өнеркәсібі қарқын алды
Түркістан облысында ауыл шаруашылығы экономиканың негізгі тіректерінің бірі ретінде дамып, өндіріс көлемін арттырумен қатар, өңдеу өнеркәсібін күшейту, отандық кәсіпкерлікті қолдау және ішкі нарықты жергілікті өніммен қамтамасыз ету бағытында ауқымды жұмыстар атқарылып келеді. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың экономиканы әртараптандыру, агроөнеркәсіптік кешеннің әлеуетін толық пайдалану, ауыл шаруашылығы өнімдерін терең өңдеу, инвестиция тарту және экспортты ұлғайту жөніндегі тапсырмалары өңірде нақты жобалар арқылы жүзеге асуда.
2026 жылдың қаңтар-маусым айларының қорытындысы бойынша Түркістан облысында 325,3 млрд теңгенің ауыл шаруашылығы өнімі өндірілді. Нақты көлем индексі 110,7 пайызды құрап, өңір республика бойынша бірінші орынға шықты. Бұл нәтиже аграрлық өндірістің тұрақты дамуын және шаруалардың, фермерлердің, кәсіпкерлердің өндірістік белсенділігінің артқанын көрсетеді.
Салаға тартылған инвестиция көлемінің өсуі де кәсіпкерлік ортаның нығайып келе жатқанын аңғартады. Алты айда агроөнеркәсіптік кешенге 153,2 млрд теңге инвестиция бағытталып, өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 1,5 есеге артты. Инвестицияның көбеюі жаңа өндіріс орындарын іске қосуға, қолданыстағы кәсіпорындарды жаңғыртуға, заманауи технологияларды енгізуге және ауыл шаруашылығы шикізатын өңдеу деңгейін арттыруға мүмкіндік береді.
Өңір үшін маңызды бағыттың бірі – ішкі нарықтың сұранысын отандық өнім есебінен қамтамасыз ету. Осы мақсатта ауыл шаруашылығы өнімдерін тек өндірумен шектелмей, оны қайта өңдеу, сақтау, қаптау және сауда желілеріне жеткізу тетіктері қалыптасып келеді. 2026 жылдың алғашқы жартыжылдығында тамақ өнімдерінің өндірісі 96,6 млрд теңгеге жетіп, өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 26,2 пайызға өсті.
Өңдеу секторындағы өсімнің жоғары болуы кәсіпкерлікті әртараптандыруға жол ашуда. Ет өнімдерін өңдеу көлемі 172,1 пайызға, өсімдік майы мен май өнімдерін өндіру 136,7 пайызға, сусындар өндірісі 139,6 пайызға, ұн-жарма өнімдері 121,4 пайызға, балық өнімдері 121,4 пайызға, жеміс-көкөніс өнімдерін өңдеу 108,5 пайызға артты. Бұл көрсеткіштер облыста ауыл шаруашылығы шикізатын қосылған құны жоғары дайын өнімге айналдыратын кәсіпорындар санының және өндірістік мүмкіндіктердің артып келе жатқанын көрсетеді.
Мұндай өндірістердің көбеюі ішкі нарықтағы бәсекелестікті де күшейтеді. Жергілікті кәсіпкерлер өнім сапасын жақсартып, өндіріс шығынын төмендетуге, жаңа технологияларды енгізуге және тұтынушы сұранысына бейімделуге мүдделі болады. Нәтижесінде отандық өнімнің бәсекеге қабілеттілігі артып, сырттан жеткізілетін тауарларға тәуелділікті төмендетуге мүмкіндік қалыптасады.
Экспорттық бағыттағы көрсеткіштер де өңір кәсіпкерлерінің нарық аясын кеңейтіп келе жатқанын байқатады. Жыл басынан бері Түркістан облысынан 904,5 мың тонна ауыл шаруашылығы және қайта өңделген өнім экспортталды. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда екі есеге көп. Экспорт құрылымында 642,4 мың тонна өсімдік шаруашылығы өнімдері, 25,8 мың тонна мал шаруашылығы өнімдері және 236,3 мың тонна қайта өңделген өнім бар.
Экспорт көлемінің артуы жергілікті кәсіпкерлер үшін жаңа нарықтарға шығуға мүмкіндік беріп қана қоймай, өнім сапасына қойылатын талаптарды күшейтеді. Сондықтан кәсіпорындардың халықаралық стандарттарға сай жұмыс істеуі, өндірісті технологиялық жаңарту және дайын өнімнің қосылған құнын арттыру өңірдің сыртқы сауда әлеуетін одан әрі күшейтетін негізгі факторлардың бірі болмақ.
Ауыл шаруашылығын әртараптандыру да кәсіпкерлік тәуекелдерді азайтып, нарықтағы тұрақтылықты қамтамасыз етуге бағытталған. Биыл облыста егіс алқаптарының көлемі 8 мың гектарға ұлғайып, 919 мың гектарға жетті. Дәнді, майлы және мал азықтық дақылдармен қатар көкөніс, бақша, картоп және мақта өндірісіне басымдық берілген. Бұл өңірдің азық-түлік қауіпсіздігін нығайтып, ішкі нарықты әртүрлі ауыл шаруашылығы өнімдерімен қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
Су ресурстарын тиімді пайдалану да агрокәсіпкерліктің тұрақты дамуы үшін маңызды. Биыл қосымша 50 мың гектарға су үнемдеу технологияларын енгізу жоспарланып, жалпы қамтылған алқап көлемін 164 мың гектарға жеткізу көзделген. Бұл жыл сайын 280 млн текше метрге дейін ағын суды үнемдеуге мүмкіндік береді. Су үнемдеу технологияларының кеңеюі шаруалардың өндірістік шығынын азайтып, өнімділікті арттыруға және климаттық тәуекелдерге бейімделуге жағдай жасайды.
Мал шаруашылығы да өңір экономикасының маңызды бағыты болып отыр. Түркістан облысына республикадағы ірі қараның 13 пайызы, қой-ешкінің 20 пайызы, жылқының 10 пайызы және түйенің 14 пайызы тиесілі. Алты айда 116,3 мың тонна ет, 271,8 мың тонна сүт және 170,8 млн дана жұмыртқа өндірілді.
Мал шаруашылығындағы өндірістік базаның кеңеюі ет өңдеу кәсіпорындары мен бордақылау алаңдарының дамуына серпін беруде. Республикадан экспортталатын ірі қара етінің 80 пайызы және қой етінің 75 пайызы Түркістан облысының үлесіне тиесілі. Есепті кезеңде 10,3 мың тонна сиыр еті мен 14,4 мың тонна қой еті шетел нарығына жөнелтілді.
Осы ретте мемлекеттік қолдау мен жеке бизнестің инвестициялық мүмкіндіктерін тиімді ұштастырудың маңызы зор. Мемлекеттік-жекешелік әріптестік тетіктері инфрақұрылымды дамыту, өндірістік нысандарды іске қосу, логистиканы жетілдіру және әлеуметтік маңызы бар жобаларды жүзеге асыруда жеке капиталды тартуға мүмкіндік береді. Мемлекет тарапынан инфрақұрылым, қаржылық және институционалдық қолдау көрсетілсе, кәсіпкерлер өндіріс пен қызмет сапасын арттыруға инвестиция сала алады.
Алдағы міндет – ауыл шаруашылығының әр буынын өзара байланыстыратын толық өндірістік тізбек қалыптастыру. Яғни өнімді өндіру, сақтау, өңдеу, тасымалдау және өткізу жүйелері біртұтас жұмыс істеуі қажет. Бұл ауылдық жерлердегі шағын және орта бизнестің дамуына, жаңа жұмыс орындарының ашылуына және жергілікті бюджет кірістерінің ұлғаюына ықпал етеді.
Жалпы, Түркістан облысының агроөнеркәсіптік кешеніндегі өсім өңір экономикасының нақты секторын нығайтып қана қоймай, отандық кәсіпкерліктің жаңа деңгейге көтерілуіне мүмкіндік беріп отыр. Өндіріс көлемінің ұлғаюы, инвестицияның артуы, қайта өңдеу кәсіпорындарының дамуы, су үнемдеу технологияларының енгізілуі және экспорттың кеңеюі облыстың экономикалық әлеуетін күшейтеді.
Осы жұмыстардың нәтижесінде Түркістан облысы ішкі нарықты сапалы отандық өніммен қамтамасыз ететін, бәсекеге қабілетті кәсіпорындары бар және ауыл шаруашылығы өнімдерін терең өңдеп, сыртқы нарыққа шығаратын ірі агроөнеркәсіптік орталық ретіндегі орнын одан әрі нығайта алады.
