Түркістан облысында отандық кәсіпкерлікті дамыту және импортты алмастыру негізінде өңірлік өндірісті өркендету мүмкіндіктері
Түркістан облысы – еліміздің әлеуметтік-экономикалық дамуында маңызды орын алатын, табиғи ресурстарға, ауыл шаруашылығы әлеуетіне және еңбек ресурстарына бай өңірлердің бірі. Соңғы жылдары аймақта кәсіпкерлікті дамыту, өндірістік инфрақұрылымды жетілдіру және импортты алмастыру бағытында жүйелі жұмыстар жүргізілуде. Осыған байланысты Түркістан облысының импорттық құрылымына жүргізілген кешенді талдау өңір экономикасында ішкі өндірісті күшейтуге және отандық кәсіпкерлікті дамытуға зор мүмкіндік бар екенін көрсетті. Аталған зерттеу нәтижесінде жергілікті шикізаттық әлеуетті тиімді пайдалану арқылы жалпы көлемі 153,8 млн АҚШ долларын құрайтын өнімдерді облыс аумағында өндіруге мүмкіндік бар екендігі анықталды.
Бұл бағыт ең алдымен отандық кәсіпкерліктің дамуына серпін береді. Себебі импортты алмастыру арқылы ішкі нарықтағы сұранысты жергілікті кәсіпорындар қамтамасыз етеді. Нәтижесінде өңірдегі шағын және орта бизнес субъектілерінің саны артып, жаңа өндіріс орындары ашылады, халықты жұмыспен қамту деңгейі жоғарылайды. Сонымен қатар жергілікті кәсіпкерлердің бәсекеге қабілеттілігі күшейіп, олардың өнімдері ішкі нарықпен қатар сыртқы нарыққа да шығу мүмкіндігіне ие болады.
Түркістан облысы аграрлық бағыттағы өңір болғандықтан, ауыл шаруашылығы техникасын өндіру саласын дамыту ерекше маңызға ие. Қазіргі таңда облыста қолданылатын көптеген техникалар мен құрал-жабдықтар шетелден импортталады. Бұл өз кезегінде ауыл шаруашылығы өнімдерінің өзіндік құнын арттырады. Егер жергілікті кәсіпкерлер ауыл шаруашылығы техникасын құрастыру және өндіру ісін қолға алса, импортқа тәуелділік азайып, өндіріс шығындары төмендейді. Сонымен қатар жаңа инженерлік және техникалық мамандықтарға сұраныс артып, өңірде машина жасау саласының қалыптасуына жол ашылады. Бұл кәсіпкерліктің индустриялық бағытта дамуына негіз болады.
Өңірде сусындар өндірісін дамытуға да толық мүмкіндік бар. Түркістан облысында жеміс-жидек, көкөніс және бақша өнімдері мол көлемде өсіріледі. Осы табиғи шикізаттарды пайдалана отырып, жергілікті кәсіпкерлер түрлі шырындар, табиғи сусындар, минералды су және консервіленген өнімдер өндірісін жолға қоя алады. Мұндай өндірістер ішкі нарықтағы импорттық өнімдердің үлесін азайтып қана қоймай, өңірдің экологиялық таза әрі сапалы өнім шығаратын аймақ ретінде танылуына ықпал етеді. Сонымен бірге жергілікті фермерлер үшін тұрақты өткізу нарығы қалыптасады.
Күнбағыс майын өндіру саласы да кәсіпкерлікті дамытудың тиімді бағыты болып табылады. Соңғы жылдары облыста майлы дақылдардың егіс көлемі ұлғайып келеді. Алайда шикізаттың басым бөлігі өңделмеген түрде сатылуда. Егер кәсіпкерлер май өңдеу зауыттарын ашып, заманауи технологияларды енгізсе, жоғары қосымша құны бар дайын өнім шығаруға мүмкіндік туады. Бұл ауыл шаруашылығы өндірушілерінің табысын арттырып қана қоймай, өңірдің азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етуге де оң әсер етеді.
Импортты алмастырудың маңызды бағыттарының бірі – кондитерлік өнімдер өндірісі. Түркістан облысында ұн, сүт, жеміс-жидек және қант өнімдері жеткілікті деңгейде өндіріледі. Осы шикізаттарды тиімді пайдалану арқылы жергілікті кәсіпкерлер печенье, тәтті тоқаш, кәмпит, шоколад және басқа да кондитерлік өнімдерді шығара алады. Қазіргі таңда нарықтағы көптеген өнімдер сырттан тасымалданады. Сондықтан сапалы әрі қолжетімді отандық өнімдердің өндірісін ұлғайту – кәсіпкерлікті дамытудың маңызды тетігі болып саналады.
Тоқыма және трикотаж өнеркәсібін дамыту Түркістан облысы үшін стратегиялық маңызға ие. Өңір республикадағы мақта өсіретін негізгі аймақтардың бірі болғанымен, дайын тоқыма өнімдерінің едәуір бөлігі шетелден әкелінеді. Бұл шикізатты терең өңдеу деңгейінің төмендігін көрсетеді. Егер жергілікті кәсіпкерлер мақтаны бастапқы өңдеумен ғана шектелмей, жіп иіру, мата тоқу, трикотаж және киім өндірісін дамытса, өңір экономикасында жоғары қосымша құн қалыптасады. Сонымен бірге бұл салада мыңдаған жаңа жұмыс орындары ашылып, жастарды жұмыспен қамту мәселесін шешуге мүмкіндік береді.
Сүт, ет және балық өнімдерін өңдеу салалары да отандық кәсіпкерлікті дамытуда маңызды рөл атқарады. Түркістан облысында мал шаруашылығы жақсы дамығанымен, өнімдердің басым бөлігі шикі күйінде өткізіледі. Ал терең өңдеу арқылы шұжық, консерві, жартылай фабрикат, ірімшік, айран және басқа да дайын өнімдер өндіруге болады. Бұл кәсіпкерлердің табысын бірнеше есе арттырып, өңірдің экспорттық әлеуетін күшейтеді. Сонымен қатар азық-түлік өнімдерінің сақтау мерзімі ұзарып, ішкі нарықтағы импорттық тауарлардың үлесі қысқарады.
Алюминий бұйымдарын өндіру де өңірлік кәсіпкерліктің жаңа бағытына айналуы мүмкін. Құрылыс саласының қарқынды дамуы алюминий профильдеріне, терезе мен есік конструкцияларына сұранысты арттыруда. Осындай өнімдерді жергілікті деңгейде өндіру құрылыс материалдары нарығындағы импорт үлесін азайтып, шағын және орта бизнес үшін жаңа өндірістік мүмкіндіктер ашады.
Жалпы алғанда, Түркістан облысында шикізатты терең өңдеу бағыттарын дамыту кәсіпорындардың экономикалық тиімділігі мен табыстылығын 3-5 есеге дейін арттыруға мүмкіндік береді. Себебі дайын өнімнің нарықтағы бағасы жоғары әрі сұранысы тұрақты болады. Терең өңдеу өндірістері жаңа технологияларды енгізуді, инновацияны дамытуды және кәсіби мамандар даярлауды талап етеді. Бұл өз кезегінде өңірдің индустриялық әлеуетін арттырып, кәсіпкерлік ортаның сапалы дамуына әсер етеді.
Отандық кәсіпкерлікті қолдау мақсатында мемлекет тарапынан түрлі бағдарламалар мен жеңілдетілген қаржыландыру тетіктері жүзеге асырылуда. Егер осы қолдау шаралары тиімді пайдаланылса, Түркістан облысында импортты алмастыратын өндірістер саны артып, жаңа инвестициялық жобалар іске қосылады. Сонымен бірге өндіріс орындарының көбеюі бюджет кірісін арттырып, әлеуметтік инфрақұрылымның дамуына да оң ықпал етеді.
Қорытындылай келе, Түркістан облысының импорттық құрылымын кешенді талдау өңірде отандық кәсіпкерлікті дамытуға мол мүмкіндік бар екенін дәлелдейді. Жергілікті шикізатты тиімді пайдалану, оны терең өңдеу және жоғары қосымша құны бар өнімдер шығару арқылы облыс экономикасының бәсекеге қабілеттілігі артады. Импортты алмастыру саясаты өңірдің өндірістік әлеуетін күшейтіп қана қоймай, халықтың әл-ауқатын жақсартуға, жаңа жұмыс орындарын ашуға және тұрақты экономикалық өсімді қамтамасыз етуге негіз болады.
