Түркістан облысында отандық кәсіпкерлікті дамыту: агроөнеркәсіптік және табиғи ресурстық әлеуетті тиімді пайдалану жолдары
Түркістан облысы – Қазақстанның экономикалық және аграрлық дамуында ерекше орын алатын стратегиялық өңірлердің бірі. Облыс табиғи-климаттық жағдайының қолайлылығы, ауыл шаруашылығы саласының қарқынды дамуы, табиғи ресурстар қорының молдығы және еңбек ресурстарының жеткіліктілігі арқылы еліміздің әлеуметтік-экономикалық өсіміне елеулі үлес қосып келеді. Соңғы жылдары өңірде агроөнеркәсіптік кешенді дамыту, өндіріс көлемін ұлғайту, экспорттық әлеуетті арттыру және отандық кәсіпкерлікті қолдау бағытында жүйелі жұмыстар жүргізілуде. Бұл өз кезегінде Түркістан облысының ішкі экономикалық мүмкіндіктерін кеңейтіп, жаңа өндіріс орындарының ашылуына және халықтың әл-ауқатының артуына ықпал етуде.
2025 жылдың қорытындысы бойынша Түркістан облысында өндірілген ауыл шаруашылығы өнімдерінің жалпы көлемі 2,5 млрд АҚШ долларын құрады. Бұл көрсеткіш облыстың агроөнеркәсіп саласындағы көшбасшы өңір екенін дәлелдейді. Ауыл шаруашылығының жоғары қарқынмен дамуы жергілікті кәсіпкерліктің дамуына тікелей әсер етеді. Себебі аграрлық сектор тек шикізат өндірумен шектелмей, оны қайта өңдеу, сақтау, тасымалдау және экспорттау салаларында да көптеген кәсіпкерлік мүмкіндіктерді қалыптастырады.
Түркістан облысы мақта өсіру және өңдеу бойынша республикада бірінші орында тұр. Бұл өңірдегі тоқыма және жеңіл өнеркәсіпті дамыту үшін үлкен мүмкіндік береді. Қазіргі таңда мақта шикізатының белгілі бір бөлігі сыртқа экспортталғанымен, оны терең өңдеу арқылы жоғары қосымша құны бар өнімдер өндіруге толық жағдай бар. Мысалы, мақта талшығынан жіп, мата, трикотаж және дайын киім өнімдерін өндіру жергілікті кәсіпкерлер үшін табысты бағыттардың бірі бола алады. Мұндай өндірістер импортты алмастырып қана қоймай, экспорт көлемін арттыруға мүмкіндік береді. Сонымен қатар бұл салада мыңдаған жаңа жұмыс орындары ашылып, өңірдің өндірістік әлеуеті күшейеді.
Өңірдің жеміс-жидек, бақша және ет өнімдерін экспорттау бойынша республикада бірінші орында болуы да кәсіпкерлік саласының дамуына оң әсер етуде. Түркістан облысының климаты көкөніс, жеміс және бақша өнімдерін мол көлемде өсіруге қолайлы. Әсіресе қауын, қарбыз, жүзім, анар, шабдалы және көкөніс өнімдері ішкі және сыртқы нарықтарда жоғары сұранысқа ие. Бұл бағытта жергілікті кәсіпкерлер үшін өнімдерді сақтау, қаптау, қайта өңдеу және экспорттау бойынша жаңа бизнес жобаларды іске асыруға мүмкіндік мол.
Ауыл шаруашылығы өнімдерін терең өңдеу отандық кәсіпкерлікті дамытудың негізгі тетіктерінің бірі болып табылады. Мысалы, жеміс-жидектерден шырын, тосап, консерві өнімдерін шығару, ет өнімдерінен шұжық және жартылай фабрикаттар өндіру арқылы жоғары қосымша құн қалыптастыруға болады. Бұл кәсіпкерлердің табысын арттырып қана қоймай, ішкі нарықтағы импорттық өнімдердің үлесін азайтады.
Түркістан облысында жылыжай шаруашылығы ерекше қарқынмен дамып келеді. Қазіргі таңда өңірдегі жылыжайлардың жалпы аумағы 1 007 гектарды құрап, республикадағы үлесі 72 пайызға жетті. Бұл көрсеткіш облыстың жылыжай өндірісі бойынша еліміздегі абсолютті көшбасшы екенін көрсетеді. Жылыжай кешендері арқылы жыл бойы көкөніс өнімдері өндіріліп, ішкі нарықпен қатар шетелге экспортталуда.
Жылыжай шаруашылығы отандық кәсіпкерлікті дамытуда аса маңызды рөл атқарады. Себебі бұл салада өнім өндіруден бөлек, агротехнология, тыңайтқыш өндіру, суару жүйелері, қаптама өндірісі, логистика және сауда салалары қатар дамиды. Сонымен қатар жылыжай кешендері ауыл тұрғындарын тұрақты жұмыспен қамтып, маусымдық жұмыссыздықты азайтуға ықпал етеді. Қазіргі заманғы инновациялық технологияларды пайдалану арқылы өнім сапасын арттырып, халықаралық стандарттарға сай тауар өндіруге мүмкіндік туып отыр.
Түркістан облысының тағы бір маңызды ерекшелігі – табиғи ресурстар қорының молдығы. Облыс уран өндіру және өңдеу бойынша республикада ғана емес, әлемде бірінші орында тұр. Бұл өңірдің стратегиялық және экономикалық маңызын арттыратын негізгі факторлардың бірі. Уран өндірісі облыстың өнеркәсіптік әлеуетін күшейтіп, жаңа технологиялар мен инвестицияларды тартуға мүмкіндік беруде.
Уран саласының дамуы отандық кәсіпкерлікке де оң әсер етеді. Себебі кен өндіру өнеркәсібінің айналасында сервистік қызметтер, логистика, техника жөндеу, құрылыс және инженерлік қызметтер саласында көптеген шағын және орта бизнес субъектілері қалыптасады. Сонымен қатар бұл сала жергілікті кадрларды даярлауға және кәсіби білім беру жүйесін дамытуға ықпал етеді.
Бұдан бөлек, Түркістан облысы фосфорит, темір рудасы, тұз және натрий хлориді қоры бойынша республикадағы ТОП-5 өңірдің қатарында. Бұл табиғи ресурстар химия өнеркәсібін, құрылыс индустриясын және металлургия саласын дамытуға мүмкіндік береді. Әсіресе фосфорит қоры минералды тыңайтқыштар өндірісін дамыту үшін маңызды шикізат көзі болып табылады. Тыңайтқыш өндірісінің дамуы ауыл шаруашылығы өнімдерінің өнімділігін арттырып, агроөнеркәсіптік кешеннің тиімділігін күшейтеді.
Темір рудасы мен алюминий өнімдерін өңдеу бағыттары да өңірлік кәсіпкерлікті дамытуда маңызды орын алады. Құрылыс саласының қарқынды дамуы металл және құрылыс материалдарына сұранысты арттыруда. Осыған байланысты жергілікті кәсіпкерлер үшін құрылыс материалдарын өндіру, металл өңдеу және өнеркәсіптік өнім шығару салаларында жаңа мүмкіндіктер қалыптасуда.
Қазіргі таңда Түркістан облысында отандық кәсіпкерлікті қолдау мақсатында мемлекеттік бағдарламалар мен инвестициялық жобалар белсенді жүзеге асырылуда. Кәсіпкерлерге жеңілдетілген несие беру, инфрақұрылыммен қамтамасыз ету, индустриялық аймақтар құру және экспорттаушыларды қолдау шаралары өңір экономикасының дамуына серпін беруде. Мұндай қолдау отандық өндірістің бәсекеге қабілеттілігін арттырып, жаңа өндіріс орындарының ашылуына ықпал етеді.
Жалпы алғанда, Түркістан облысы агроөнеркәсіптік және табиғи ресурстық әлеуеті жоғары өңір ретінде отандық кәсіпкерлікті дамытуда үлкен мүмкіндіктерге ие. Ауыл шаруашылығы өнімдерін терең өңдеу, өндірістік инфрақұрылымды дамыту, табиғи ресурстарды тиімді пайдалану және инновациялық технологияларды енгізу арқылы өңір экономикасын жаңа деңгейге көтеруге болады. Сонымен қатар импортты алмастыру, экспорт көлемін ұлғайту және жаңа жұмыс орындарын ашу арқылы Түркістан облысы еліміздің экономикалық өсімінің негізгі драйверлерінің біріне айналуға толық әлеуетке ие.
