ӨҢІРЛЕРДІ ҚОЛДАУ: 2026–2028 ЖЫЛДАРҒА АРНАЛҒАН ТРАНСФЕРТТЕР ИНФРАҚҰРЫЛЫМНЫҢ ДАМУЫНА БАҒЫТТАЛАДЫ
ҚР Парламенті Сенатының жалпы отырысында Премьер-министрдің орынбасары – Ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин 2026–2028 жылдарға арналған жалпы сипаттағы трансферттер көлеміне қатысты заң жобасын таныстырды. Министрдің сөзінше, жаңа құжат өңірлердің республикалық бюджетке тәуелділігін азайтып, инфрақұрылымды дамытуға қаржыландыруды едәуір күшейтеді.
Заң жобасы жергілікті бюджеттердің кірістері мен шығындарын нақты көрсетіп, республикалық трансферттер мен субвенциялар көлемін алдын ала бекітуді көздейді. Жұманғариннің айтуынша, даму бюджеті республикалық бюджет мүмкіндіктеріне сәйкес қалыптастырылып, жергілікті бюджеттердің теңгерімділігі қамтамасыз етілген.
Негізгі мақсаттар мен көрсеткіштер:
• Өңірлердің республикалық бюджетке тәуелділігін біртіндеп азайту;
• Өңірлік инфрақұрылым стандарттарын енгізу арқылы базалық қызметтердің қолжетімділігін теңестіру;
• 2026–2028 жылдарға арналған даму бюджеті – 9,1 трлн теңге (2026 – 1,8 трлн, 2027 – 3,2 трлн, 2028 – 4,1 трлн теңге)
• 2026 жылғы республикалық шығыстар – 27,7–27,8 трлн теңге, кірістер – 19,2 трлн теңге
• 2026 жылға арналған субвенциялар – 5,2 трлн теңге, алып қою – 879,9 млрд теңге
• Жергілікті бюджеттердің республикалық қаражатқа тәуелділігі 50,7%-дан 33%-ға төмендейді.
Кірістер мен шығыстар арасындағы айырма: 2026 жылы жергілікті кірістер 10,7 трлн, шығыстар 14,9 трлн теңге, ал 2028 жылы кірістер 13,3 трлн, шығыстар 18,7 трлн теңге болады. Бұл жергілікті деңгейдегі дефициттің алдын ала нышаны.
Трансферт құрылымының жаңғыруы: Өңірлердің өз кірістерін арттыру арқылы трансферттерге тәуелділікті азайту көзделген. Ауыл шаруашылығы, су үнемдеу технологиялары және жаңа нысандарды күтіп-ұстау бағыттарына қосымша қаражат қаралған.
Донор – реципиент моделі: 2028 жылы Павлодар облысы өзін-өзі қамтамасыз етеді, ал Маңғыстау облысы қайтадан донор болады. Бұл өңірлік бюджеттік теңгерімді қайта бөлудің маңызды қадамы.
Даму бюджетінің ұлғаюы өңірлік стандарттарды 69,2% деңгейінде қамтамасыз етуге мүмкіндік береді, бұл инфрақұрылым сапасын теңестіруге бағытталған. Сонымен бірге республикалық бюджеттен қаржыланатын ірі жобалар – автомобиль және темір жолдар, әлеуметтік нысандар, «Бәйтерек» АҚ-ның 1 трлн теңгеге капиталдандырылуы – өңірлік экономиканың серпінін жеделдетеді.
Ұзақ мерзімді тұрақты қаржыландыру үшін жергілікті кірістерді арттыруға бағытталған реформаларды толық жүзеге асыру қажет. Трансферттерді тиімді пайдалану, жобалардың сапасы және жемқорлық тәуекелдері басты бақылау нысаны болып отыр. Сарапшылар өңірлер бойынша көпсценарийлі бюджеттеу, инфрақұрылымдық стандарттардың ашықтығын арттыру, жергілікті кірістерді көбейтетін ұзақмерзімді стратегия және әлеуметтік қауіпсіз өтпелі механизмдерді енгізуді ұсынады.
